Intervju

Sævareidsamtala

I 2015 vann ho Riksmålsforbundets språkpris for ein heller mørk ungdomsroman. I den nye boksingelen for vaksne skriv ho morsomt og smart, og toner sarkasmen ned med vite. Noko har skjedd med forfattarskapen til Heidi Sævareid. Eg ringer til Bristol i England for å finne ut kva det er.

Publisert digitalt

Flamme Forlag sender ein pakke med Heidi Sævareids nye boksingel Life in the UK til Bristol. Sævareid ventar på pakken, som ikkje kjem. Ho ringer på hos naboane i bygarden sin og spør om dei har fått pakken hennar på døra. Naboane forstår kva ho meiner. Om ein ikkje er heime når postmannen kjem med pakken, gir postmannen pakken til ein nabo. Men Sævareid har framleis ikkje den nye boka si i handa. Forlaget har sendt singelen Life in the UK. Ho er spent på den boka. Ho kjenner det som at ho har kasta ein brannfakkel ut i Noreg. Ho har skrive frå innsida av Brexit og håpar å råke norske EU-skeptikarar. Ho anar ikkje om nokon bryr seg. Men ho har likevel fått skrive sitt oppgjersbrev til England, om det å vere innvandrar til UK etter Brexit. Brevet er eit svar på ei henvending frå Storbritannia: Ein test som innvandrarar må ta når dei søkjer om opphaldsløyve i landet. Testen og boksingelen har same namn: Life in the UK. Boksingelen skildrar både UKs historie, kultur og politikk, og kvardagsleg life in the UK.

Rundt tolv engelsk tid, ett norsk tid, set Sævareid seg i stova si. Ho har ikkje med seg bøkene sine, dei veit ho framleis ikkje kor er. Det er synd, for snart skal ein journalist, eg, ringe. Og vi kunne godt ha prata om formatet, bok-singelen, som har chap-book-form. Forma kan komme frå Storbritannia, nærmare bestemt Skottland, og vere måten skotske highland-poets først skreiv dikta sine ned.

Så ringer eg, og vi er saumlaust kopla opp over internett. Eg ser Sævareids karakteristiske lyse, krøllete hår og smileholsmil heilt klårt. Bak henne eit litt lite vindauge. Sjølv om det er ein forholdsvis fin bustad, er det likevel typisk britisk. Vegg-til-vegg-teppe. For tronge oppgongar. Dører som går inn der dei burde gått ut, og så vidare.

– Der sit du, i Bristol! Du drog dit for å gjere research for ei bok, og vart buande. Kva skjedde?

– Eg vart verande på ubestemt tid, men no har det blitt permanent. Det byrja med eit møte hos eit såkalla Druid’s Grove (paganistisk fellesskap basert på gamal keltisk tru, journ. anm). Det var i researchsamanheng. Eg vart leidd bort til ein person. Han var av dei yngste der, ein professor i latin, gresk og filosofi. Det skjedde ikkje noko med det første. Men vi byrja å henge saman. Etter iherdige forsøk på å prøve å få meg til å skjønne at han var interessert, han sa «Eg gjekk tilfeldigvis forbi huset ditt» og slikt. Vi åt psykedeliske sopp ilag og då sa han det rett ut og i september skal vi gifte oss.

– Viss eg forstår LITUK (Life in the UK) rett så har du hatt eit kjærleiksforhold til England også?

– Ja, det er eit paradoksalt forhold. Eg har vore veldig glad i England og mindre glad i England. No synest eg det er ganske vanskeleg å vere her. Den fasinerte perioden der alt er sjarmerande er forbi. No blir eg sint på alt som ikkje virkar. Alt er alltid på etterskot her. Ein må ha proof of residence uansett hva man skal foreta seg? At det ikke går an å ringe noen, at man bare sendes videre. Eg har nådd eit metningspunkt. Plutseleg går det opp for meg at eg ikkje skal tilbake til Noreg. Forhåpentlegvis får vi vere her. Kjærasten min forskar på den typen ting som ikkje har mange stillingar i Noreg.

– Du skriv i LITUK om eit endra England. Eit England som tok godt og dyktig imot innvandrarar, som no syner ei meir fientleg side.

– Eg måtte få hjelp frå redaktøren min (i Flamme, journ. anm) til å tone ned kritikken, den mørkare sarkasmen, og gjere det litt lettare i tonen. Noko av det rare er at innad i England er folk kritiske til Trump og hans framandfrykt. Dei deler ting om Trump, men ikkje om dei dramatiske tinga som skjer i sitt eige land. Dei som er imot EU har ofte ikkje dyptgåande innsikt i kva det betyr.

– I LITUK skildrar du stil på ein måte som går over i refleksjon av klasser. Du skildrar skjørta som ikkje rekk over rumpa og stupfylla. Kor i klassehiearkiet kjem ein norsk, prisvinnande forfattar?

– Ein blir litt klasselaus. Det er ei side ved det å jobbe som forfattar som skriv på norsk. Det første miljøet eg blanda meg i var ein arbeidarklasseprega krav maga-(kampsport, journ. anm) gjeng.  Der var eg sett på som ein litt posh person som kunne reise og drive research. Men eg blei ikkje møtt med den skepsisen som eg ville vore møtt med viss eg var britisk. Eg har ei venninne som er halvt irsk, og som har det vanskelegare. Ho har erfart hat fordi ho er irsk.

Eg les LITUK som ei praktisering av, men også ein søknad om å vere ein del av Storbritannia. Bokas eg praktiserer det blant anna gjennom bruken av språket. Det er stundom ein demonstrasjon av den britiske passiv-aggressive-stilen, stundom «stiv overleppe», men gjort med sjarm…

– Den stive overleppa er der. Samtidig er det ei dyrisk form for laussluppenheit under dette. Både over- og underklassen tar veldig mykje plass på ein måte som mellomklassen gjerne oppfattar som vulgær. Eg er heile tida nervøs for å misforså tonen her borte. Folk seier That’s amazing! Det treng overhodet ikkje bety at noko er amazing. Det er først når folk begynner å fornærme ein at ein vet at ein er vener og kan senke skuldrene.

– Det finst dei som du veit kor du har, altså.

– Ja, men eg forstår meg ikkje på den engelske kvinna. Det er ofte noko prippent over dei. Som den irske venninna mi pleier å seie: Sjølv når dei er swingers er dei pripne. Dei har ein pynteleg kvinnelegheit som ikkje interesserer meg. Søtti-åtti prosent av dei eg heng med er ikkej britiske. Men det er først etter Brexit at eg eigentleg tenker over kven som kjem korfrå. Eg har alltid merka at engelske kvinner er giftegale. Eg skal gifte meg til hausten her. Mine britiske venninner er heilt på styr. Å gifte seg er det største i livet for dei. Eg synest altså det er lettere med franske, polske, tyske og amerikanske folk her.

– Dualiteten i forholdet til England og dei engelske kjem godt fram i måten du henvender deg til «England» i singelen. Avsendaren syner ein stor kunnskap og fascinasjon for landet. Samtidig er det ein litt oppstylta tone…

– Ja, forma byrja med at eg ville ha du-form. Det som satte meg på sporet då eg valde brevformen var Sinéad O’Connors «This is a rebel song» fra platen Gospel oak. Det er eit kjærleiksbrev med innbakt kritikk. Eg ville dessutan bygge teksten rundt testen Life in the UK. Eg hadde sett på den for å få inspirasjon. Men då eg begynte å lese for alvor såg eg kor tendensiøs den er. Etter nokre uskyldige spørsmål kjem spørsmål som «Eit av dei viktigaste ansvara til britiske borgarar er …» og blant svaralternativa er «Å finne ulovlege innvandrarar» og «Å betale fattige pengar under bordet for å hjelpe dei». Det er ganske villt.

– Du har tydelegvis mykje på hjartet om Storbritannia. Men LITUK er ikkje kritisk?

Eg var ikkje redd for at LITUK skulle vere sterk kost. Men eg har tona ned sarkasmen. Det var først og framst viktig at det ikkje skulle vere dystert. At det skulle vere gøy også.

– Du har lyktest med humoren, i høgaste grad. Eit døme er eit avsnitt der du ramsar opp ting med hus og heim som sjeldan fungerer, siterer ei avissak om ein bæsj som vart sitjande fast i ei trong vindaugsopning, og avsluttar tørt med «Life in the UK». Kjem denne humoren og lette tonen fordi kritikarar tidlegare bemerka at ungdomsromanane dine er tidvis ubehageleg lesnad?

– Ja, eg har valt sterke motiv, som suspension, krav maga, magi, og så vidare. Men dei er ikkje tema i bøkene. Motiva aksentuerer tematikken. Særleg suspension (å henge etter huden i krokar, som er motiv i Slipp. Hold, journ. anm) var sjokkerande for mange.

– Sjølv grunngjevingsteksten frå Riksmålsforbundet hadde ein kommentar mot det motivet ditt –«ein treng vel ikkje henge seg i krokar for å ordne opp i livet sitt» …

– Ja, og den kjem ganske ofte. Eg kjente for å reflektere omkring reaksjonane som eg har fått på det ekstreme i motiva mine, og gjekk inn på det i eit framlegg eg holdt under Se og les-konferansen i Bergen. Problemet som eg har med å skrive for ungdom er at hovudpersonen helst skal vere eit slags førebilde. Og det skal vere eit godt utfall. Mange likte Slagside heilt til dei las slutten. Det går ikkje eintydig bra.

– Er problemet at du skriver for godt? At litteraturen blir for verknadsfull og sterk?

– Ei av dei finaste meldingane eg fekk for Slipp. Hold var i Bergens Tidende, der eg fekk terningkast tre. Det var ikkje negativt meint, tenkte eg. Meldinga var ikkje negativ. Eg tolkar det som at ho trilla terningkast tre fordi ho tykte det var ubehageleg. «Det var som å vere der». Når kritikarar skriv slikt så gjer det ikkje noko kva dei konkluderer. Eg blir glad viss eg kan vekke eit ubehag. Det einaste problemet er at eg kan støyte lesarar bort. Eg las eit blogginnlegg om nokon som hadde lånt Bruddlinjer på biblioteket. Ho leverte den attende då ho skjønte at den var skrive av ho som også skreiv om suspension. Eg liker litt å lese dei sjokkerte tilbakemeldingane. Men poenget er ikkje å provosere for provokasjonens skuld. Eg leiter ikkje etter sterke bilde og sterke motiv. Eg skriv om det som eg sjølv synest er interessant.

Frå første boka, som har pinsevener som motiv, via bøker om krav maga og suspension, er det, for meg, eitt omdreiningspunkt, som er ritualar. Kjenner du deg att i at eg ser dét som eit tema du er interessert i?

– Det kan du seie. Det okkulte har blitt ein del av livet sidan eg møtte kjærasten min. Vi skal utføre eit rituale med keltiske røter når vi giftar oss. Hands fasting. Kjærasten min er jødisk. Han trur ikkje på gud, men ber likevel. Eg trur ikkje på magiske krefter, men trur på den psykologiske krafta i ritualar.

– Kva skriv du på no?

– Det kjem sikkert noko essayistisk om Storbrittania. Eg har mykje på hjartet når det gjeld det. Men eg held på med eit større prosjekt også. Det blir for vaksne. Eg er redd for å snakke for mykje om det eg skriv om. For kvar gong eg skriv noko blir eg sjokkert over at nokon vil gi det ut. Ei venninne av meg seier «Du trur jo at du blir lynsja på torget for kvar bok du skriv». Og det er sant. Eg ventar liksom på å bli gjennomskoda og sett på som ein som juksar. Ein har jo ikkje lyst til å vere ein falsk person som tilranar seg posisjonar. 

– Du meldte bøker for Vårt land for over ti år sidan. Du var ein heller kritisk lesar då! Så du har jo sett at kritikarar kan vere strenge. Men så har du òg vore ein begeistra lesar i meldingar for Numer, Barnebokkritikk og BLA seinare.

– Eg har også jobba i forlag som konsulent og redaktør og har vore på alle sidene av prosessene. Eg veit at nålauget er trongt. No trur eg nok at den nye boka kjem når ho kjem. Men eg tar ingen ting for gitt. Då eg leverte manus til Bruddlinjer, skulle eg rett til researchtur i ørkenen i Spania etterpå. Det var internett berre nokre stader. Men eg fekk inn ei melding frå redaktøren som hadde lese og som sa «Eg skal ikkje si noko no men du kan ta det heilt med ro.»

– Når vi legg på, så skal du snakke engelsk igjen. Som brukar av norsk er du kjent som ein kresen riksmålsbrukar, ein som pratar så pent at blitzarane som du hang med blei skeptiske. Kva slags engelsk har du valt? Kven er du når du snakkar engelsk?

– Det var sant, det med Blitz. Folk blei usikre på kven dei hadde med å gjere. Eg måtte kjempe for min måte å prate på då eg budde i ein annan landsdel. Eg synest framleis det er ubehageleg viss eg ikkje kjenner att språket mitt i avisene. Det kan vere når eg har skrive meldingar eller essays og desken har endra språkformen. Men eg forstår at aviser har sine språklege retningsliner. At du no siterer meg på nynorsk er uproblematisk. Det er ein etablert språkform. Men når det er min signatur og eg ikkje kjenner meg att, er det ugreitt. Her hadde eg ein britisk aksent i utgangspunktet. Men folk høyrer nok no at eg ikkje er engelsk. Eg har fått amerikanske språkformer fordi eg bur med ein amerikanar.

– Du er ikkje omsett til engelsk. Korleis er det for deg at ingen i ditt nye heimland kan oppleve kunsten din, og slik sett ikkje kjenner deg?

– Det kan vere litt einsamt. Eg var heime i Noreg for ei rekkje oppdrag og snakka med kjærasten min på telefon. Du er så smart! sa han. Då kom det frå meg: Men du veit ikkje kor smart! Du har aldri sett meg i mitt profesjonelle ess! I Noreg får eg ei anarkjenning for det profesjonelle meg. Der har eg møte med redaktøren, opplesningar, og heime i Bristol er det ingen ting.

– Er det også noko fint i å ha eit liv der folk berre møter deg som menneske og liker deg for den du er, ikkje for kva du gjer?

– Eg har funne andre sider ved meg sjølv. Ikkje berre den profesjonelle identiteten min. Eg har tødd opp, kommet ut av eit skal, og blitt ein person som eg trivst meir med enn den eg var i Noreg. For å seie det litt klisjéfyllt. Det er noko med korleis folk omgår einannan her. Det er ingen forventningar. Det er ganske befriande. Det er mest befriande. Men det er litt som å leve to liv. Eg har ei fransk venninne som òg er forfattar, og som kallar det kulturell hybrid. Vi synest det er givande, tross alt.

Så seier vi hadet før nettet likevel bryt oss av. Det er ikkje fordi nettet fungerer så innmari dårleg i Storbrittania. Dette er eit planlagd brot på lina. Ein sørvis-mann kjem for å ordne noko greier for the Sævareid household. Eit stødig internett er verdt gull for ein som jobbar frå eksil i utlandet og skriv for og skattar til Noreg.

Sævareid går ut att til den litt for tronge trappa, og skal kaste flasker i flaskeresirkuleringsboksen. Der ligg ein pakke med hennar namn og adresse. Inni pakken er 25 eks av Life in the UK.

Powered by Labrador CMS