Ein særleg københavnsk performativitet

Ei veke inn i januar – etter å ha satt eit nyttårsforsett om primært å lese kvinnelege klassikarar igjennom året og allereie fått æra, hadde eg nær sagt, av å lese fantastiske bøker som Tove Ditlevsens Gift og Marguerite Duras’ La vie tranquille, som begge skildrar kvinner i livskriser på meisterleg måte – plukka eg opp årets første danske debut, levert ein mannleg forfattar på min eigen alder. 

Eg trudde eg hadde gått lei av samtidsromanar om unge menn utan formål i livet etter at eg leste Theis Ørntoft sin sjølvbiografiske murstein om angst, Habitat, i august, og at eg hadde bestemt meg for å stoppe, men gammal vane er vond å vende.

Boka det er snakk om er Frederik Drescher Kluth sin nærmast young adult-aktige I mellemtiden er vi ingen, som handlar om William, ein fyr eg elles skulle tru eg kunne ha mykje til felles med. 

Han er i slutten av tjueåra (sjekk), han bur i eit kollektiv på Nørrebro (det har eg også gjort), drikker kaffe på Riccos (det gjer eg ofte), røyker litt for mykje hasj (det har eg stoppa med), spiller CS med gutta utan å eigentleg synast at det er eit fett spel, osv. osv. osv.

Spørsmålet «kven er eg eigentleg?» stillast eit par gonger igjennom romanen, som konkluderer med at det er ok berre å vere seg sjølv. 

Sånn kunne ein enkelt og greitt ha oppsummert boka, som tilsynelatande er utan eit klart plot, og eg er, openbert, ein sucker for sånne slags bøker når dei har høgt nok ambisjonsnivå, men der Ørntofts Habitat bruker den sjølvbiografiske forma til nærmast å skrive fram ein nyjungiansk teori om popkultur og felles underbevisstheit, fell Kluths roman heilt til jorda ved aldri å transcendere det sosiale karakterane imellom. 

Romanen er bygga på ein tankegang som er fanga i seg sjølv, kunne ein seie – ein tankegang som, fordi den er skapt av eit valdsamt identitets fokus, aldri klarar å italesette noko anna enn sosiale spørsmål i sine snevraste og mest private formar.

Det er ei livshaldning eg ikkje trur er unik for Kluths roman, men som eg faktisk først og fremst har lagt merke til ute i det københavnske bylandskapet: Ein kan sitte på ein kafé og overhøyre dei som sit på nabobordet og snakker over ein kopp matcha latte, til tross for at vedkommande moglegvis, og i så fall i all hemmelegheit, er større fan av ein ganske normal americano, korleis samtalane alltid dreier seg om kven som har sagt kva i kass situasjon og korleis det har fått ein til å føle seg; ofte forteljast det høgt nok til at dei fleste i kafeen kan høyre i alle fall størstedelen av samtalen; ein av partane i samtalen, han med barten, kom tidleg, og den Dostojevskij-romanen han stirra tomt inn i før venninna kom, ligg no henslengt ved sidan av koppen med matcha – med forsida opp, så klart.

Ein gjennomfører ikkje lenger noko for sakas skuld, men fordi det gjer ein til ein bestemt type; spørsmålet «kven er eg eigentleg» spinn gjennom hovuda våre på repeat, og ein kunne, som spesifisering av spørsmålet, legge til «i dei andre sine auger». 

Spørsmålet blir stilt, men ikkje svart på. Andre, kanskje større, spørsmål enn det performative, er fullstendig fråverande. 

Og det er jo klart kvifor: Ein skriv ikkje for å undersøke spørsmålet til bunns, sånn Witold Gombrowicz og Albert Camus kunne ha gjort viss dei skulle skrive om ein ung, dansk mann anno 2026. 

Ein skriv kanskje heller fordi det framleis kjem status ved å utgi bøker, uansett kor grunne dei er; og fordi det københavnske samfunnet i dag er høgfokusert på status og performativitet, er det kanskje berre hell viss noko litt større kjem ut av det.